293 بازدید

مفهوم مدیریت زنجیره تامین و لجستیک

لجستیک و زنجیره تامین لفظی است که در چند سال اخیر در کشورمان و به ویژه این روزها تحت عنوان هایی نظیر “مدیریت زنجیره تامین” ، “لجستیک ناب” ، “لجستیک چابک” ، “شرکت های خدمات امور لجستیک” ، “انجمن لجستیک و زنجیره تامین” ، “کنفرانس ملی لجستیک و زنجیره تامین” وغیره … بسیار شنیده می شود.

نزدیک به سه دهه است که بحث مدیریت زنجیره تامین مطرح گردیده است و براساس آمار و ارقام موجود ، کشورها و سازمان هایی که این دانش را به کار گرفته اند پیشرفت های چشمگیری در حوزه های مربوطه داشته و سود سرشار و صرفه جویی های کلان مالی از بابت به کارگیری این نگرش نصیبشان شده است. کما اینکه مردم نیز به عنوان مشتریان از این بابت منتفع شده اند.

نظر به منفعت های زیادی که به خاطر به کارگیری مدیریت زنجیره تامین حاصل گردیده است ، امروزه این فلسفه در بین سازمان ها و کشورهای مختلف مقبولیت خاصی پیدا کرده و هر روز نیز به مشتاقان آن افزوده می گردد. در کنار این ، طی سه دهه اخیر ، نگرش علمی و آکادمیک به مبحث مدیریت زنجیره تامین بسیار مثبت بوده و مقالات و کتاب های فراوانی در این زمینه نگاشته شده است.

امروزه مدیریت ارتباطات در یک زنجیره تامین به مبحثی ارجاع داده می­شود که آنرا همان مدیریت زنجیره تامین (SCM) می­ نامیم. با بیانی واضح تر ، یک زنجیره تامین تنها زنجیره­ای از فعالیت های تجاری به صورت ارتباطات یک به یک یا بنگاه به بنگاه نمی ­باشد ، بلکه شبکه­ ای از فعالیت های تجاری و ارتباطات بین آنهاست. “مدیریت زنجیره تامین” فرصت هایی را برای حصول یک تشدید مثبت در یکپارچه­ سازی و مدیریت درون شرکتی و بین شرکتی پیشنهاد می­ کند.

در این حالت ، “مدیریت زنجیره تامین” با مزیت های فرایندهای تجاری در ارتباط بوده و روش جدیدی را برای مدیریت فعالیت های تجاری و ارتباطات با سایر اعضا در زنجیره تامین ارایه می­ دهد.

مفهوم “مدیریت زنجیره تامین” از یکپارچه­ سازی خدمات لجستیکی درطول زنجیره تامین به سمت یکپارچه­ سازی و مدیریت فرایندهای کلیدی تجاری درطول زنجیره تامین باز تعریف شده است.

براساس همین شفاف شدن تفاوت بین “مدیریت زنجیره تامین” و لجستیک ، در سال ۲۰۰۳ ، انجمن مدیریت لجستیک تعریف اصلاح شده­ ای از لجستیک را ارایه کرد. این تعریف اصلاحی به وضوح موضع انجمن مدیریت لجستیک را بیان می ­دارد که “مدیریت لجستیک” را به عنوان جزئی از “مدیریت زنجیره تامین” معرفی می­ کند.

این تعریف اصلاح شده بدین صورت است:

لجستیک آن قسمت از مدیریت زنجیره تامین است که کارایی و اثر بخشی جریان رو به­ جلو و رو به­ عقب و نیز ذخیره­ سازی کالاها ، خدمات و اطلاعات مربوطه بین نقطه آغازین زنجیره تا نقطه مصرف نهایی به­ منظور تامین نیازمندی های مشتریان زنجیره را برنامه­ ریزی می­کند ، به­ کار می ­گیرد و کنترل می ­کند.

لجستیک

این لغت لجستیک ، ریشه‌ یونانی دارد و در موارد نظامی برای جابجایی جنگ‌ افزار ، مهمات و جیره غذایی در مواقع حرکت از مکان اصلی به سمت خط مقدم استفاده می‌شود. در زبان یونانی ، رومی و امپراطوری روم شرقی ، نظامیانی وجود داشتند با نام (LOGISTIKAS) که وظیفه مسائل مالی و تقسیم مایحتاج بر عهده آنان بوده است.

در دیکشنری آکسفورد لجستیک به این صورت تعریف شده : قسمتی از علوم نظامی که وظیفه تهیه و تحویل آماد و جابجایی مواد و افراد و تجهیزات را دارد.

و در دیکشنری دیگری به این صورت تعریف شده است : مدت زمانی که برای مهیا کردن منابع مورد نیاز است.

همینطور لجستیک به صورت عمومی شاخه‌ ای از علوم مهندسی است که سیستم های انسانی بجای سیستم های ماشینی ایجاد می‌کند.

گستره‌ های مدیریت لجستیک عبارت از :

۱- لجستیک داخل مرزهای یک کشور

۲- لجستیک داخلی

۳- لجستیک خارج از مرزهای کشور

لجستیک به کلیه فعالیت های هماهنگی اطلاق می شود که جهت بررسی ، تحقیق ، مطالعه و برآورد نیازها و احتیاجات اولیه در زمینه وسایل و تجهیزات ، ماشین ها و ابزارآلات ، تاسیسات و قطعات از هر نوع و کلیه امور مربوط به تهیه ، تولید ، بیمه ، نگهداری ، انبارداری ، توزیع ، حمل و نقل ، تنظیم و تهیه روش انجام کار ، طراحی سیستم و دستور العمل و نظارت بر موارد فوق انجام می گیرد.

منافع بکارگیری دانش لجستیک و مدیریت زنجیره تامین

 

۱- موجودی‌های کمتر

۲- بهره‌ وری بالاتر

۳- چابکی بیشتر

۴- موعدهای تحویل کوتاه تر

۵- سود بالاتر

۶- رعایت حقوق بیشتر مشتری

۷- وجود موجودی‌ ها و اندازه انباشته‌ ها به مقدار صحیح

۸- قابلیت مشاهده و رد گیری رخدادها

۹- کاهش هزینه‌‌ ها

۱۰- افزایش خدمت دهی به مصرف‌ کنندگان

۱۱- ایجاد مزیت های رقابتی

۱۲- تعامل نزدیک تر با تامین کنندگان

۱۳- ایجاد فرصت برای خرید مقادیر زیاد و با هزینه کمتر

۱۴- ایجاد مرجع پاسخ گویی

۱۵- توانایی اجرای دقیق سیستم‌ ها به صورت ترکیبی

لجستیک در صنایع مختلف

 

توجه به گسترش فعالیت های صنعتی و بازرگانی و عزم جدی در سطوح مختلف کشورها در زمینه تعالی و توسعه ، دقت در تمامی ابعاد تامین ، تولید و توزیع را فراتر از نوع و کیفیت محصول برای جهش در پیشرفت ایجاب می نماید. مطالعه تجربه جهانی در این زمینه نقش مدیریت زنجیره تامین و لجستیک را بسیار برجسته می نماید.

بخش مهمی از محصولات و خدمات مرتبط با مدیریت زنجیره تامین و لجستیک در حوزه هایی تعریف می شوند که عبارتند از : سیستم ها و تجهیزات حمل و نقل محصولات و بار ، فناوری ها و سیستم های ذخیره سازی و انبارش ، فناوری های حمل و نقل اقلام خشک ، اقلام مایع و اقلام فله ای ، خدمات و فناوری های لجستیک مواد خطرناک ، دارای ریسک و ویژه ، انواع سیستم های کنترل (بیسیم و غیره …) ، سیستم ها و نرم افزارهای مدیریت حمل و نقل و مدیریت انبار و غیره … ، بدین ترتیب فعالان عرصه حمل و نقل از شاخص ترین فعالان عرصه لجستیک و خدمات رنجیره تانین هستند.

همچنین ، بخشی از محصولات و خدمات مرتبط با مدیریت زنجیره تامین و لجستیک در حوزه  بسته بندی انواع و اقسام مواد و محصولات به منظور انتقال ، توزیع و فروش است.

مواد و محصولاتی که از لحاظ ابعاد ، سیالیت یا جامد بودن ، میزان فساد پذیری ، فاصله تولید کننده تا مصرف کننده و غیره … متفاوت هستند. بدین ترتیب فعالان حوزه بسته بندی از مهمترین فعالان عرصه لجستیک و خدمات رنجیره تامین به شمار می آیند.

در کنار مسائل ذکر شده ، مواد و محصولات غذایی که طیف بزرگی را شامل می شوند ، دارای ویژگی های منحصر به فردی هستند. این ویژگی ها در زمینه هایی از قبیل ابعاد ، میزان و زمان فساد پذیری ، سیالیت یا جامد بودن ، فاصله تولید کننده تا مصرف کننده ، مدت زمان تحویل و غیره … مطرح هستند.

از رو شرایط  و مشخصات خاصی برای زنجیره تامین و لجستیک این نوع مواد و محصولات به وجود می آید. بدین ترتیب فناوری ها و تجهیزات و سیستم های مدیریتی ، برنامه ریزی ، نرم افزاری و عملیاتی خاص در حوزه های حمل و نقل ، انبارش ، توزیع ، شناسایی ، کد گذاری و ردیابی ، توزین ، بسته بندی و دیگر حوزه های لجستیکی طلب می کند.

توجه به مشخصات مواد و محصولات صنایع نفت و گاز و پتروشیمی ویژگی هایی از قبیل داشتن ارزش استراتژیک ، سیال بودن و پیوستگی بعضی از اقلام ، فله ای بودن بعضی از اقلام ، قابلیت بسته بندی شدن بعضی از اقلام ، خطرناک و دارای ریسک بودن ، نیاز به شرایط خاص برای انجام فرآیندهای تولیدی ، انبارش ، انتقال و مصرف برجسته می شود.

این ویژگی ها شرایط و مشخصات خاصی را برای زنجیره تامین و لجستیک این نوع مواد و محصولات ایجاب می کند. بدین ترتیب فناوریها و تجهیزات و سیستم های مدیریتی ، برنامه ریزی ، نرم افزاری و عملیاتی خاص در حوزه های حمل و نقل ، انبارش ، توزیع ، شناسایی ، کد گذاری و ردیابی ، توزین ، بسته بندی و دیگر حوزه های لجستیکی طلب می کند.

موانع توسعه لجستیک و مدیریت زنجیره‏ های تامین در کشور

 

بانک جهانی در گزارشی ۵ عامل اصلی را مهمترین موانع توسعه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین در کشورهای درحال توسعه معرفی کرده است که در مورد کشورمان نیز مصداق دارد.

۱- زیرساخت‌ های ناکافی

۲- زیرساخت‌ های ضعیف حمل‌ و نقل و قوانین متعدد و مختلف مربوط به آن

۳- زیرساخت های مخابراتی ناکافی

۴- وسایل حمل‌ و نقل فرسوده و ناکافی

۵- شبکه جاده‌ ای ناکافی

۶- انبارهای ناکافی

۷- شبکه راه‌ آهن اندک و قدیمی

۸- چالش‌ های اقتصادی

۹- درک ضعیف از اقتصاد رقابتی

۱۰- ضعف در برنامه‌ ریزی اقتصادی واقع‌ بینانه و عملی

۱۱- ضعف در تثبیت مسیر اقتصادی

۱۲- بازار کوچک داخلی و کمبود اطلاعات در بازار

۱۳- سیستم بانکی ناکارا و نرخ های بهره بالا

۱۴- مشکلات و نارسایی ها در حمایت‌ های اقتصادی دولت

۱۵- ناکارایی نظام مالیاتی

۱۶- چالش‌ های مدیریتی

۱۷- مدیریت بروکراتیک و عدم هماهنگی های میان سازمانی در زنجیره

۱۸- عدم انعطاف‌ پذیری سیستم

۱۹- عدم اعتماد بین اجزای زنجیره و طولانی بودن سیستمهای قضایی جهت حل و فصل دعاوی

۲۰- کمبود نیروی انسانی متخصص و صلاحیت‌ دار

درباره jalili

ارسال دیدگاه